Een consignatiedienst is een periode buiten werktijd waarin een medewerker bereikbaar moet zijn om bij een onvoorziene situatie zo snel mogelijk aan het werk te gaan. Denk aan een monteur die 's avonds een storing in de sorteerinstallatie van een warehouse komt verhelpen. De Arbeidstijdenwet stelt er duidelijke grenzen aan. Consignatie mag alleen bij medewerkers van 18 jaar en ouder, per 28 dagen moet iemand op minstens 14 etmalen vrij zijn van consignatie en met oproepen erbij werkt iemand hooguit 13 uur per 24 uur. Een wettelijk recht op een vergoeding bestaat niet. Dat regelt de cao of de arbeidsovereenkomst.
Dit artikel vat de wettelijke regels samen voor planners en is geen juridisch advies. Een cao kan aanvullende afspraken bevatten, bijvoorbeeld over vergoedingen of reactietijden. Leg die er dus altijd naast.
Wat is een consignatiedienst?
De wettelijke omschrijving staat in artikel 1:7 van de Arbeidstijdenwet. Volgens de Rijksoverheid is iemand geconsigneerd als aan drie voorwaarden is voldaan:
- de medewerker is in zijn vrije tijd bereikbaar, bijvoorbeeld 's avonds, in het weekend of tijdens een pauze;
- hij hoeft niet op de werkplek te zijn, maar gaat na een oproep zo snel mogelijk aan de slag;
- de oproep gaat over een onvoorziene situatie, zoals een storing of een spoedklus.
In de praktijk heet zo'n dienst ook storingsdienst, piket, wachtdienst of standby, zoals de Nederlandse Arbeidsinspectie in haar werkinstructie noemt. Past de dienst in de omschrijving, dan gelden de consignatieregels, ongeacht de naam.
Consignatie, bereikbaarheidsdienst en aanwezigheidsdienst
Drie vormen van oproepbaar zijn lijken op elkaar, maar hebben andere regels.
Veeg naar links voor de hele tabel
| Vorm | Waar is de medewerker? | Wanneer volgt een oproep? | Wat is anders? |
|---|---|---|---|
| Consignatie | Thuis of elders, wel bereikbaar | Alleen bij onvoorziene situaties | De regels uit artikel 5:9 van de Arbeidstijdenwet |
| Bereikbaarheidsdienst | Thuis of elders, wel bereikbaar | Oproepen horen gewoon bij de functie, zoals bij een verloskundige | Dezelfde regels als consignatie, maar zonder de eis van 14 oproepvrije dagen per 28 dagen; het aantal diensten is wel beperkt |
| Aanwezigheidsdienst | Op de werkplek | Zodra er werk is | Een eigen regeling in het Arbeidstijdenbesluit, alleen toegestaan als het in een collectieve regeling is afgesproken |
Bron: Arboportaal, dat de zorg en de brandweer als voorbeelden van aanwezigheidsdiensten noemt. Het rekenvoorbeeld hieronder gaat over consignatie.
De regels voor consignatie op een rij
De regels staan in artikel 5:9 van de Arbeidstijdenwet. Daarnaast blijven de gewone grenzen gelden: maximaal 60 uur werk per week en gemiddeld maximaal 48 uur per week over 16 weken. Die algemene regels lees je in ons artikel over de Arbeidstijdenwet bij het roosteren.
Veeg naar links voor de hele tabel
| Regel | Wat het betekent voor je rooster | Artikel |
|---|---|---|
| Alleen vanaf 18 jaar | Zet geen medewerkers jonger dan 18 op een consignatiedienst | 5:9 lid 1 |
| 14 etmalen zonder consignatie | In elke periode van 28 dagen is iemand minstens 14 keer 24 aaneengesloten uren niet geconsigneerd | 5:9 lid 2a |
| Twee keer 48 uur helemaal vrij | In elke periode van 28 dagen twee keer 48 aaneengesloten uren zonder werk en zonder consignatie | 5:9 lid 2b |
| Rust rond nachtdiensten | Geen consignatie in de 11 uur vóór en de 14 uur na een nachtdienst | 5:9 lid 3 |
| Maximaal 13 uur werk per 24 uur | Gewone dienst en oproepen samen, in elke periode van 24 aaneengesloten uren | 5:9 lid 4 |
| Vaak 's nachts geconsigneerd | Bij 16 keer of vaker consignatie tussen 00.00 en 06.00 uur in 16 weken: gemiddeld maximaal 40 uur werk per week, of 45 uur met extra rust na nachtelijke oproepen | 5:9 lid 5 en 6 |
Let op het woord "elke". De periode van 28 dagen schuift mee. Je controleert dus niet per kalendermaand, maar voor iedere reeks van 28 dagen achter elkaar.
De keuze tussen 40 en 45 uur
Bij vaak nachtelijke consignatie kiest de werkgever uit twee varianten:
- Gemiddeld maximaal 40 uur werk per week over 16 weken.
- Gemiddeld maximaal 45 uur per week, als de medewerker na de laatste oproep die tussen 00.00 en 06.00 uur begon 8 uur onafgebroken rust krijgt. Begint zijn dienst direct na zo'n oproep, dan vallen die 8 uur tussen 06.00 en 24.00 uur op dezelfde dag.
De tweede variant geeft meer uren, maar een nachtelijke oproep kan de volgende dienst opschuiven.
Zo tel je de werktijd van een oproep
Wachten op een oproep is in principe rusttijd. De arbeidstijd begint op het moment van de oproep. Volgens de werkinstructie van de Arbeidsinspectie telt de reistijd daarbij mee. Verder geeft de wet in artikel 5:9 lid 7 twee telregels:
- Minimaal een half uur. Een oproep waarbij iemand 10 minuten werkt, telt als 30 minuten arbeid.
- Korte tussenpozen tellen mee. Komt er binnen een half uur na het einde van het werk een nieuwe oproep, dan is de tijd daartussen ook arbeid.
De Arbeidsinspectie geeft in haar werkinstructie dit voorbeeld. Een oproep om 02.00 uur duurt tot 02.15 uur. Om 02.40 uur volgt een tweede oproep van 10 minuten. Die tweede oproep kwam binnen een half uur, dus alles telt mee:
Veeg naar links voor de hele tabel
| Onderdeel | Tijd |
|---|---|
| Eerste oproep, 02.00 tot 02.15 uur | 15 minuten |
| Tussenliggende tijd, 02.15 tot 02.40 uur | 25 minuten |
| Tweede oproep, 02.40 tot 02.50 uur | 10 minuten |
| Totaal arbeidstijd | 50 minuten |
Een oproep geldt niet als onderbreking van de dagelijkse of wekelijkse rust. Een oproep 's nachts is ook geen nachtdienst (Rijksoverheid).
Wanneer is bereikbaar zijn toch werktijd?
Moet een medewerker tijdens de dienst op het werk blijven, dan is het arbeidstijd. Ook thuis kan het arbeidstijd zijn, als iemand heel weinig vrijheid heeft om zijn tijd zelf in te vullen. Volgens de Rijksoverheid spelen daarbij de reactietijd, het gemiddelde aantal oproepen en de gebruikelijke duur van een oproep mee. Dat volgt uit een arrest van het Europese Hof van Justitie van 9 maart 2021 (zaak C-580/19). Hoe korter de reactietijd en hoe vaker er een oproep komt, hoe groter de kans dat de hele dienst als arbeidstijd telt. Twijfel je, laat het dan toetsen.
Is een consignatievergoeding verplicht?
Nee. De Arbeidstijdenwet regelt geen vergoeding voor consignatie. Afspraken daarover staan in de cao of de arbeidsovereenkomst. Volgens de FNV geven veel werkgevers wel een toeslag, bijvoorbeeld een vast bedrag per uur of een percentage van het uurloon. Hoe de gewerkte uren na een oproep worden betaald of gecompenseerd, staat ook daar. Compenseer je in vrije tijd, dan helpt het artikel over tijd voor tijd bij het bijhouden. Verplichten mag volgens de FNV als het in de cao of de arbeidsvoorwaarden is vastgelegd en het werk het nodig maakt.
Rekenvoorbeeld: consignatierooster voor een technische dienst
Dit voorbeeld is fictief. Een warehouse heeft een technische dienst met vier monteurs: A, B, C en D. Ze werken maandag tot en met vrijdag van 07.00 tot 15.00 uur met een half uur pauze, dus 7,5 uur per dag en 37,5 uur per week. Buiten die tijden is altijd één monteur oproepbaar. De consignatie wisselt per week, van maandag 15.00 uur tot de volgende maandag 07.00 uur.
Veeg naar links voor de hele tabel
| Week | Monteur A | Monteur B | Monteur C | Monteur D |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Consignatie | Vrij weekend | Vrij weekend | Vrij weekend |
| 2 | Vrij weekend | Consignatie | Vrij weekend | Vrij weekend |
| 3 | Vrij weekend | Vrij weekend | Consignatie | Vrij weekend |
| 4 | Vrij weekend | Vrij weekend | Vrij weekend | Consignatie |
We lopen de regels na voor monteur A.
Check 1: 14 etmalen zonder consignatie
A is geconsigneerd van maandag 15.00 uur in week 1 tot maandag 07.00 uur in week 2. Daarna volgen ruim drie weken zonder consignatie. In elke reeks van 28 dagen heeft A dus minstens 20 etmalen zonder consignatie. Dat is ruim boven de 14.
Met twee monteurs die om de week consignatie draaien, kom je op of rond de grens van 14 etmalen. Eén extra ruil of een zieke collega is dan genoeg om eroverheen te gaan.
Check 2: twee keer 48 uur helemaal vrij
In week 2, 3 en 4 heeft A een vrij weekend, van vrijdag 15.00 uur tot maandag 07.00 uur. Dat is 64 uur zonder werk en zonder consignatie. A heeft dat drie keer, waar twee keer verplicht is.
Check 3: maximaal 13 uur per 24 uur
Op dinsdag werkt A 7,5 uur. Om 22.00 uur komt een storingsmelding en met reistijd is A tot 01.30 uur bezig: 3,5 uur. Van dinsdag 07.00 tot woensdag 07.00 uur komt A op 11 uur arbeid. Ook in de 24 uur vanaf dinsdag 22.00 uur, met de woensdagdienst erbij, blijft het 11 uur. Dat past.
Had de storing tot 03.30 uur geduurd, dan kwam A op 7,5 plus 5,5 is 13 uur. Dat is precies de grens. Spreek voor lange storingen daarom een achtervang af die het werk kan overnemen.
Check 4: vaak 's nachts geconsigneerd
In 16 weken heeft A vier consignatieweken, elk met zeven nachten tussen 00.00 en 06.00 uur. Tel je het weekend als één periode, dan is dat 20 keer, anders 28 keer. Beide keren is het 16 of meer, dus de grens van 40 of 45 uur geldt.
Stel dat A in 16 weken samen 48 uur aan oproepen maakt (fictief). Het gemiddelde is dan (16 × 37,5 + 48) / 16 = 40,5 uur per week. Dat is meer dan 40. De werkgever heeft twee mogelijkheden:
- De variant van 45 uur toepassen. Dan krijgt A na een nachtelijke oproep 8 uur onafgebroken rust: direct na de laatste oproep, of tussen 06.00 en 24.00 uur als zijn dienst direct op de oproep aansluit. Een oproep om 03.00 uur kan dus betekenen dat de dagdienst van A later begint of eerder stopt.
- De grens van 40 uur aanhouden. Dan moeten de roosteruren in die 16 weken omlaag, bijvoorbeeld met vrije uren in andere weken, zodat het gemiddelde op 40 uur of lager uitkomt.
Als de technische dienst ook nachtdiensten draait
Draaien je monteurs ook nachtdiensten in een 3-ploegendienst, dan geldt de rust rond nachtdiensten. Begint een nachtdienst zondag om 22.00 uur, dan eindigt de consignatie uiterlijk zondag om 11.00 uur. Eindigt die dienst maandag om 06.00 uur, dan begint de volgende consignatie op zijn vroegst maandag om 20.00 uur.
Checklist voor je consignatierooster
- Zet alleen medewerkers van 18 jaar en ouder op consignatie.
- Controleer per medewerker voor elke reeks van 28 dagen: minstens 14 etmalen zonder consignatie en twee keer 48 uur helemaal vrij.
- Houd de 11 uur vóór en de 14 uur na een nachtdienst vrij van consignatie.
- Tel de gewone dienst en de oproepen samen. Het totaal blijft binnen 13 uur per 24 uur.
- Tel hoe vaak iemand in 16 weken 's nachts geconsigneerd is. Bij 16 keer of vaker kies je de variant van 40 of 45 uur.
- Registreer elke oproep met begintijd, eindtijd en reistijd. Een korte oproep telt als minimaal een half uur.
- Spreek een achtervang af voor lange storingen.
- Leg de vergoeding en de reactietijd vast volgens je cao of arbeidsovereenkomst.
Veelgestelde vragen over consignatiediensten
Hoeveel dagen per maand mag je consignatie hebben?
De wet rekent met periodes van 28 dagen. Daarin moet iemand minstens 14 keer 24 uur niet geconsigneerd zijn. Dat komt neer op maximaal ongeveer 14 dagen consignatie per 4 weken.
Telt consignatie als werktijd?
De wachttijd in principe niet. Werk na een oproep wel, vanaf het moment van de oproep en inclusief reistijd. Bij een heel korte reactietijd of veel oproepen kan ook de wachttijd als arbeidstijd gelden.
Consignatie en het gewone rooster in Teamspot
Een consignatierooster staat zelden los van het gewone rooster. Wie deze week oproepbaar is, draait overdag ook zijn gewone diensten. Voor logistieke teams lees je meer op personeelsplanning voor logistiek managers.
In Teamspot maakt de automatische planner een roostervoorstel binnen de harde planningsregels die je instelt. Die regels blijven een grens. Lukt het niet om een dienst in te vullen zonder ze te breken, dan blijft de dienst open en zichtbaar. Je bekijkt het voorstel voordat je het toepast. Medewerkers zien hun rooster in de app voor iOS en Android en geven daar hun beschikbaarheid en verlofaanvragen door. Teamspot heeft ook urenregistratie en afwezigheidsbeheer. De consignatiechecks uit dit artikel houd je als vaste controle naast je rooster.
Wil je zien hoe dat in jouw team werkt? Gebruik hieronder "Vraag een demo aan".