Een 3-ploegendienst is een rooster waarin drie ploegen elkaar afwisselen in een vroege dienst, een late dienst en een nachtdienst. Doordeweeks gaat het werk zo 24 uur per dag door, in het weekend meestal niet (FNV). In de klassieke vorm werkt elke ploeg een week vroeg, een week laat en een week nacht. Daarna begint de cyclus opnieuw.
Hieronder lees je hoe zo'n rooster sluit, hoeveel uur iedere ploeg werkt en hoe het zich verhoudt tot de Arbeidstijdenwet. Het voorbeeld past bij een productiebedrijf of warehouse dat van maandag tot en met vrijdag rond de klok draait.
Hoe werkt een 3-ploegendienst?
Een etmaal wordt verdeeld in drie diensten van 8 uur. In dit artikel gebruiken we deze tijden:
Veeg naar links voor de hele tabel
| Dienst | Tijden |
|---|---|
| Vroege dienst | 06.00 tot 14.00 uur |
| Late dienst | 14.00 tot 22.00 uur |
| Nachtdienst | 22.00 tot 06.00 uur |
Andere begintijden komen ook voor, zoals 07.00, 15.00 en 23.00 uur. Welke tijden bij jou gelden, staat meestal in de cao of de bedrijfsregeling.
Iedere ploeg draait een hele week dezelfde dienst. De volgorde van de weken kan op twee manieren (FNV):
- Voorwaarts roterend: een week vroeg, een week laat, een week nacht.
- Achterwaarts roterend: een week nacht, een week laat, een week vroeg.
Volgens de FNV wordt een voorwaarts roterend rooster over het algemeen als gezonder gezien. Het voorbeeld hieronder roteert daarom voorwaarts. De FNV noemt de 3-ploegendienst ook de zwaarste vorm van ploegendienst, met als voordeel dat de weekenden vrij zijn.
Voorbeeldrooster voor drie ploegen
In dit voorbeeld draait het bedrijf van maandag 06.00 uur tot zaterdag 06.00 uur. Dat is 5 x 24 = 120 bedrijfsuren per week. Elke ploeg staat in een andere week van de cyclus, zodat elke dienst altijd precies één keer bezet is.
Veeg naar links voor de hele tabel
| Ploeg | Week 1 | Week 2 | Week 3 |
|---|---|---|---|
| A | Vroeg | Laat | Nacht |
| B | Nacht | Vroeg | Laat |
| C | Laat | Nacht | Vroeg |
Na week 3 begint iedere ploeg weer bij week 1. Lees de tabel ook per kolom: in elke week staat er één ploeg vroeg, één laat en één in de nacht. Klopt dat in je eigen rooster niet, dan heb je ergens een dubbele bezetting en ergens een gat.
De nachtploeg begint op maandag om 22.00 uur en draait vijf nachten. De laatste nachtdienst eindigt op zaterdag om 06.00 uur.
Hoeveel uur werk je in een 3-ploegendienst?
De 120 bedrijfsuren worden verdeeld over drie ploegen: 120 / 3 = 40 uur per ploeg per week. Dat zijn vijf diensten van 8 uur.
Voor de Arbeidstijdenwet telt pauze niet als werktijd. Bij een dienst van meer dan 5,5 uur heeft een werknemer recht op minimaal 30 minuten pauze (Rijksoverheid). Valt die pauze binnen de dienst van 8 uur, dan is de arbeidstijd 7,5 uur per dienst en 37,5 uur per week. Of de pauze wordt doorbetaald, staat in de cao of de arbeidsovereenkomst. De wet zegt daar niets over.
Ligt de contractduur in je cao onder het roostergemiddelde, kijk dan hoe de cao het verschil regelt, bijvoorbeeld met roostervrije dagen.
Klopt dit rooster met de Arbeidstijdenwet?
We leggen het voorbeeld naast de regels voor werknemers vanaf 18 jaar. Een nachtdienst is een dienst waarin meer dan een uur wordt gewerkt tussen 00.00 en 06.00 uur (Arboportaal). De dienst van 22.00 tot 06.00 uur is dus een nachtdienst die na 02.00 uur eindigt. Jongeren onder de 18 mogen geen nachtdienst draaien.
Veeg naar links voor de hele tabel
| Regel | In het voorbeeld | Uitkomst |
|---|---|---|
| Maximaal 12 uur per dienst en maximaal 10 uur per nachtdienst | Diensten van 8 uur | Past |
| Minimaal 11 uur rust na een dienst | 16 uur tussen twee diensten in dezelfde week | Past |
| Minimaal 14 uur rust na een nachtdienst die na 02.00 uur eindigt | 16 uur tussen twee nachtdiensten | Past |
| Minimaal 46 uur rust na 3 of meer nachtdiensten op rij | 48 uur, van zaterdag 06.00 tot maandag 06.00 uur | Past, maar krap |
| Maximaal 7 diensten op rij als er een nachtdienst in zit | 5 diensten op rij | Past |
| Maximaal 36 nachtdiensten per 16 weken die na 02.00 uur eindigen | 25 of 30 nachtdiensten per 16 weken | Past |
| Gemiddeld maximaal 40 uur per week bij 16 of meer nachtdiensten per 16 weken | 37,5 uur arbeidstijd per week | Past |
| 36 uur aaneengesloten weekrust | Elk weekend minimaal 48 uur aaneengesloten vrij | Past |
Bronnen: Rijksoverheid en Arboportaal.
Twee regels vragen extra aandacht.
De overgang van de nachtweek naar de vroege week. De nachtploeg stopt op zaterdag om 06.00 uur en begint maandag om 06.00 uur aan de vroege week. Dat is 48 uur rust, net boven de 46 uur die na een reeks nachtdiensten verplicht is. Laat je de nachtdienst later eindigen of de vroege dienst eerder beginnen, dan zit je er snel onder. In een achterwaarts roterend rooster volgt na de nachtweek een late week, met 56 uur rust ertussen. Daar staat tegenover dat de FNV voorwaarts roteren gezonder vindt.
Het gemiddelde van 40 uur. Wie 16 keer of vaker per 16 weken nachtdienst draait, werkt over die 16 weken gemiddeld maximaal 40 uur per week. In dit rooster geldt dat voor iedereen. Bij 37,5 uur arbeidstijd per week is er gemiddeld 2,5 uur per week ruimte. Overwerk en extra diensten tellen mee, dus houd die per medewerker bij.
Dit is een controle van het voorbeeld, geen juridisch advies. Een cao kan op onderdelen afwijken. Verander je de tijden, de dienstlengte of de volgorde, reken het dan opnieuw na. Alle regels staan op een rij in ons artikel over de Arbeidstijdenwet bij het roosteren.
Waarom drie ploegen niet genoeg zijn voor 24/7
Draait je bedrijf ook in het weekend, dan zijn er 168 bedrijfsuren per week. Met drie ploegen werkt elke ploeg dan 168 / 3 = 56 uur per week. Dat ligt ver boven het gemiddelde van 40 uur voor wie regelmatig nachtdiensten draait.
Volcontinubedrijven werken daarom met vier of vijf ploegen. Bij vier ploegen werkt iedere ploeg volgens het rooster 42 uur per week, met roostervrije dagen om het gemiddelde omlaag te brengen. Bij vijf ploegen is dat 33,6 uur per week (FNV). Hoe een vijfploegenrooster sluit, lees je in 5-ploegendienst rooster.
Inspringen bij ziekte en vakantie
Het voorbeeldrooster dekt alle 120 bedrijfsuren af en iedere ploeg staat volledig ingepland. Er zit dus geen speling in. Valt iemand uit, dan moet een collega uit een andere ploeg of van buiten de ploegen inspringen. Daar gaan de rustregels snel knellen:
- Een medewerker uit de nachtploeg kan niet dezelfde middag een late dienst overnemen. Zijn nachtdienst eindigt om 06.00 uur, dus met 14 uur rust kan hij pas om 20.00 uur weer beginnen.
- Een medewerker uit de late ploeg stopt om 22.00 uur. Een vroege dienst de volgende ochtend om 06.00 uur kan alleen als je de rust inkort tot 8 uur. Dat mag hooguit één keer per 7 dagen en alleen als het werk dat nodig maakt.
- Elke extra dienst telt mee in het gemiddelde over 16 weken. Bij 37,5 uur per week is daar weinig ruimte voor.
Reken daarom met mensen buiten de vaste ploegen. Hoeveel, haal je uit je eigen verlof- en verzuimcijfers.
Een fictief voorbeeld: een warehouse heeft per dienst 6 medewerkers nodig. Drie ploegen van 6 betekent 18 mensen in de cyclus. Dat is het minimum, zonder vakantie, verlof of ziekte. In fte berekenen lees je hoe je van een urenbehoefte naar het aantal fte gaat dat je echt nodig hebt.
Reken de overdracht mee
Aan het eind van een dienst draag je het werk over aan de volgende ploeg. De FNV noemt dat het overdrachtskwartiertje. Volgens de FNV is alle tijd waarin iemand verplicht is te werken arbeidstijd. Of die tijd wordt betaald, hangt af van de arbeidsvoorwaarden (FNV).
Laat je ploegen een kwartier overlappen, dan worden de diensten langer en de rust ertussen korter. Neem die overlap mee als je rusttijden en gemiddelden narekent, zeker bij de overgang van de nachtweek naar de vroege week.
Controlelijst voor je 3-ploegenrooster
- Staat er in elke week precies één ploeg vroeg, één laat en één in de nacht?
- Kloppen de begintijden met je cao of bedrijfsregeling?
- Zit er na iedere dienst minimaal 11 uur rust, en 14 uur na een nachtdienst die na 02.00 uur eindigt?
- Zit er na de nachtweek minimaal 46 uur rust voordat de volgende dienst begint, ook met overdrachtstijd erbij?
- Blijft iedereen over 16 weken onder gemiddeld 40 uur arbeidstijd per week, inclusief overwerk?
- Staat bij iedere dienst een pauze van minimaal 30 minuten ingepland?
- Weet je wie inspringt bij vakantie en ziekte, zonder dat de rustregels in het gedrang komen?
- Is het rooster op tijd bekend? Zonder afspraak in de cao of met de werknemer is dat minimaal 28 dagen van tevoren.
Ploegen plannen zonder losse spreadsheets
Een vast 3-ploegenrooster is op papier eenvoudig. Het werk zit in de uitzonderingen, zoals een ruil of een ziekmelding. Bij elke wijziging moet je opnieuw nagaan of de bezetting en de rust nog kloppen.
Teamspot maakt een roostervoorstel binnen harde planningsregels. Die regels blijven grenzen, ook als een dienst daardoor open blijft. Open diensten blijven zichtbaar en de manager controleert het voorstel voordat het rooster wordt toegepast. Medewerkers zien hun rooster in de app voor iOS en Android en geven daar hun beschikbaarheid en verlof door. Gewerkte uren en afwezigheid leg je ook in Teamspot vast.
Lees meer over personeelsplanning voor logistiek managers. Wil je zien hoe jouw ploegenrooster in Teamspot past? Gebruik hieronder "Vraag een demo aan".